การจัดการกากกัมมันตรังสี เมษายน 30, 2010

กากกัมมันตรังสี คือ วัสดุในรูปของแข็ง ของเหลว หรือก๊าซ  ที่เป็นวัสดุกัมมันตรังสี หรือประกอบ หรือปนเปื้อนด้วยวัสดุกัมมันตรังสี ที่มีค่ากัมมันตภาพต่อปริมาณ หรือกัมมันตภาพรวม สูงกว่าเกณฑ์ปลอดภัยที่กำหนดโดยคณะ กรรมการพลังงานปรมาณูเพื่อสันติ  และผู้ครอบครองวัสดุนั้นไม่ประสงค์จะใช้งานอีกต่อไป  และให้หมายความรวมถึงวัสดุอื่นใดที่คณะกรรมการกำหนดให้เป็นกากกัมมันตรังสี

แนวปฏิบัติทั่วไป

1.  หน่วยงานผู้ใช้สารกัมมันตรังสี มีหน้าที่ในการคัดแยก เก็บรวบรวม จัดสถานที่เก็บกากกัมมันตรังสีชั่วคราว

2. วางแผนงานการปฏิบัติงานในทุกขั้นตอน  เพื่อลดปริมาณกากกัมมันตรังสีที่เกิดขึ้นให้น้อยที่สุดเท่าที่จะทำได้

3.  ควบคุมไม่ให้มีขยะอื่นใดที่ไม่ใช่กากกัมมันตรังสี  รวมปะปนอยู่ในภาชนะบรรจุกากกัมมันตรังสี

4.  กากกัมมันตรังสีที่มีส่วนประกอบเป็นวัตถุอันตราย ได้แก่ วัตถุกัดกร่อน วัตถุมีพิษ และวัตถุที่ทำให้เกิดโรค ต้องแจ้งให้ศูนย์จัดการกากกัมมันตรังสี สถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติทราบ

5.  ตรวจสอบสภาพของภาชนะบรรจุกากกัมมันตรังสีเป็นประจำ เพื่อป้องกันการรั่วไหลและการแพร่กระจายของสารกัมมันตรังสีออกสู่บริเวณโดยรอบ

6. กากกัมมันตรังสีที่เป็นขยะติดเชื้อ ให้ปฏิบัติตามขั้นตอนของการฆ่าเชื้อตามปกติก่อนนำส่งกากกัมมันตรังสี  พร้อมมีเอกสารรับรองการผ่านกระบวนการฆ่าเชื้อ

7.  ติดฉลากเครื่องหมายรังสี  ระบุวันที่รวบรวมกาก  น้ำหนักและปริมาตรของกากกัมมันตรังสี  ชนิดและ กัมมันตภาพ หน่วยเป็นเบ็กเคอแรล  ปริมาณรังสีที่พื้นผิว (Surface Dose Rate) หน่วยเป็นมิลลิเรินเกนท์ต่อชั่วโมง และระดับความเปรอะเปื้อนทางรังสีที่พื้นผิว (Surface Contamination) หน่วยเป็นเบ็กเคอเรลต่อ ตารางเซนติเมตร  บนภาชนะบรรจุกากกัมมันตรังสีทุกชิ้น

8. กากกัมมันตรังสีที่เป็นต้นกำเนิดรังสีปิดผนึกที่เลิกใช้แล้ว(Disused Sealed Radiation Source) ให้ปฏิบัติตามรายละเอียดในหัวข้อ การจัดการกากต้นกำเนิดรังสี

9.  ผู้ใช้สารกัมมันตรังสีมีหน้าที่รับผิดชอบในค่าใช้จ่ายในการจัดการกากกัมมันตรังสีที่เกิดขึ้น

แนวปฏิบัติแยกตามชนิดของกากกัมมันตรังสี

-กากของเหลวกัมมันตรังสี

ให้ผู้ใช้สารกัมมันตรังสีคัดแยกกากของเหลวออกเป็น 3 ประเภท คือ

-  สารละลายน้ำ เช่น น้ำทิ้งในห้องปฏิบัติการรังสี

-  สารละลายอินทรีย์ เช่น สารละลายซิลทิลแลนท์  น้ำมันก๊าด  น้ำมันหล่อลื่น

-  ของเสียทางการแพทย์ เช่น ปัสสาวะ  เลือด  ซีรัม

ผู้ใช้สารกัมมันตรังสีต้องบรรจุกากของเหลวดังกล่าว ในภาชนะแยกจากกัน โดยมีแนวปฏิบัติดังนี้

แนวปฏิบัติในการเก็บรวบรวมกากของเหลวกัมมันตรังสี

- บรรจุกากของเหลวใส่ถังพลาสติกเหลี่ยมชนิดโพลีเอทธิลีนสีขาวขนาด 20 ลิตร ที่มีฝาปิดชนิดเกลียว

ปิดฝาถังให้แน่น พร้อมตรวจสอบความเปรอะเปื้อนทางรังสีที่พื้นผิวด้านนอกของถังบรรจุกากโดยรอบ

- บรรจุของเหลวในถังให้ได้ระดับที่ต่ำกว่าปากถังประมาณ 3 นิ้ว

- นำถังกากใส่ในถุงพลาสติกใสชนิดโพลีเอทธิลีน และปิดปากถุงให้แน่น

- กรณีที่เป็นสารละลายอินทรีย์ ต้องแยกเก็บในภาชนะที่ทนต่อการกัดกร่อนและไม่มีสารละลายน้ำเจือปน

- กรณีที่ความแรงรังสีของกากสูงเกินกว่าจะขนส่งได้ ให้นำไปเก็บรักษาไว้ ณ สถานที่เก็บกากกัมมันตรังสีชั่วคราวของผู้ใช้สารรังสีจนกว่าจะนำส่งศูนย์จัดการกากกัมมันตรังสี สถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติ

- กากของแข็งกัมมันตรังสี

ให้ผู้ใช้สารกัมมันตรังสีคัดแยกกากของแข็งออกเป็น 3 ประเภท คือ

-  ประเภทเผาไหม้ได้ เช่น กระดาษ  ผ้า  ไม้ ถุงมือยาง  พลาสติกชนิดโพลีเอทธีลีน  ซากสัตว์ทดลอง

-  ประเภทเผาไหม้ไม่ได้/บดอัดได้ เช่น แก้ว  โลหะ  ยาง  พลาสติกมีสี

-  ประเภทเผาไหม้ไม่ได้/บดอัดไม่ได้  เช่น  ชิ้นโลหะขนาดใหญ่  เข็มฉีดยา  วัสดุกำบังรังสี  ดิน  ตะกอนดิน กากเรซิน ชุดกรองอากาศ ผู้ใช้สารกัมมันตรังสีต้องบรรจุกากของแข็งแต่ละชนิด  ในภาชนะแยกจากกัน โดยมีแนวปฏิบัติ ดังนี้

แนวปฏิบัติในการเก็บรวบรวมกากของแข็งกัมมันตรังสี

- นำกากของแข็งใส่ในถุงพลาสติกใสชนิดโพลีเอทธีลีนอย่างหนา  ปริมาตร 20 ลิตร  หรือ ขนาด

กว้าง x ยาว = 18  นิ้ว x 30  นิ้ว

-  น้ำหนักบรรจุไม่เกิน 5 กิโลกรัมต่อถุง ปิดปากถุงให้แน่น  พร้อมตรวจสอบความเปรอะเปื้อนทางรังสีที่พื้นผิวด้านนอกของถุงบรรจุกากโดยรอบ

- กรณีที่เป็นกากเรซินและชุดกรองอากาศ โปรดบรรจุถุงกากลงในภาชนะที่แข็งแรงก่อนการขนส่ง

- กรณีที่ความแรงรังสีของกากสูงเกินกว่าจะขนส่งได้ ให้นำไปเก็บรักษาไว้ ณ สถานที่เก็บกากกัมมันตรังสีชั่วคราวของผู้ใช้สารรังสีจนกว่าจะนำส่งศูนย์จัดการกากกัมมันตรังสี    สถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติ

-กากต้นกำเนิดรังสีปิดผนึก

ให้ดำเนินการดังนี้

- ไม่ถอด  ทำลาย  หรือเปลี่ยนแปลงลักษณะการผนึกของภาชนะบรรจุต้นกำเนิดรังสีปิดผนึกที่ไม่ใช้งานแล้ว  ให้แตกต่างไปจากสภาพที่เป็นอยู่เมื่อเริ่มมีการครอบครองต้นกำเนิดรังสีปิดผนึกนั้น

- ทำหนังสือแจ้งสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติเรื่องยกเลิกการครอบครองและประสงค์จะทิ้งเป็นกากกัมมันตรังสี

- เมื่อสถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติได้รับเรื่องจากสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ    จะแจ้งตอบรับผู้ขอรับบริการ เพื่อการจัดการกากต้นกำเนิดรังสีปิดผนึกดังกล่าว โดยในวันที่นำส่งกากให้นำเอกสารแบบ  พ.ป.ส. 4  ต้นฉบับจริงมาด้วย   เพื่อขอยกเลิกการครอบครองต้นกำเนิดรังสีที่สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ

-  ชำระค่าบริการจัดการกากกัมมันตรังสี   ให้แก่สถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติ

ผู้รายงาน

สุภาวดี มุกดาพันธ์¹, ขนิษฐา จันทโสม¹, สุรีย์ จารุจิตร¹, มารียะ นิรันรัตน์^2
1 ม. อุบลราชธานี
² ม. เกษตรศาสตร์