การฉายรังสี (พี่อิ๋ว) เมษายน 30, 2010

รังสีที่นิยมใช้ฉายอัญมณีให้มีสีสันสวยงามเปลี่ยนไปจากเดิม มีอยู่ 3 ชนิด คือ
1. รังสีแกมมา จากไอโซโทปโคบอลต์-60 ซึ่งเป็นคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าพลังงาน 1.17 และ 1.33 MeV ซึ่งการฉายอัญมณีด้วยรังสีแกมมา
2. อิเล็กตรอนพลังงานสูง ( 10-20 MeV) จากเครื่องเร่งอนุภาค เมื่อนำมาฉายอัญมณีจะทำให้เกิดความร้อนเฉพาะที่สูงมาก อาจทำให้เกิดอัญมณีแตกร้าวได้     จึงต้องมีการระบายความร้อนด้วยน้ำ   อิเล็กตรอนให้โดสแก่อัญมณีสูงกว่ารังสีแกมมา จึงทำให้ผิวของอัญมณีมีสีสดสวยกว่า
3. นิวตรอน จากเครื่องปฏิกรณ์ปรมาณู เนื่องจากนิวตรอนมีความสามารถในการทะลุทะลวงดีกว่าอิเล็กตรอน อัญมณีจึงมีสีสม่ำเสมอทั่วทั้งก้อน แต่การอาบด้วยรังสีนิวตรอนจะก่อให้เกิดสารไอโซโทปรังสี และจะต้องเก็บอัญมณีไว้จนกว่าความแรงรังสีจะลดลงอยู่ในระดับที่ปลอดภัยตามมาตรฐานสากลคือ 2 นาโนคูรีต่อกรัม

อัญมณี	การเปลี่ยนแปลง
เบริลและอะความารีน	จากไม่มีสีเปลี่ยนเป็นเหลือง สีฟ้าถึงสีเขียว สีจาง เปลี่ยนเป็นสีน้ำเงินเข้ม(maxixe) *
คอรันดัม	จากไม่มีสีเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ** สีชมพูเป็นสีพัดพาราชา ** (padparasha)
เพชร	จากไม่มีสีหรือสีจาง ๆ เปลี่ยนเป็นสีฟ้า เขียว ดำ เหลือง น้ำตาล ชมพู หรือแดง
ไข่มุก	สีจะเปลี่ยนเข้มขึ้นเป็นสีเท่า น้ำตาล ฟ้า หรือ ดำ
ควอตซ์	จากไม่มีสี เหลีอง หรือขาวซีด เปลี่ยนเป็นสีควัน อมิทีส และอมิทีส- ซิตริน
สปอดูมีน และคุนไซต์	เปลี่ยนเป็นสีเหลืองหรือเขียว
โทแพซ	จากไม่มีสีเปลี่ยนเป็นสีเหลือง**ส้ม**น้ำตาล**หรือฟ้า
ทัวร์มาลีน	จากไม่มีสีหรือสีจางเปลี่ยนเป็นสีเหลือง**น้ำตาล**ชมพู**แดง หรือสองสีเขียว-แดง**สีฟ้า เปลี่ยนเป็นสีม่วง
เซอร์คอน	จากไม่มีสีเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลถึงแดง

*   สีจางไปเมื่ออยู่ในแสงสว่าง
** อาจจางเมื่ออยู่ในแสงสว่าง อาจมีศูนย์กลางของสี (color centers) อย่างนอ้ยสองศูนย์ในอัญมณีอย่างหนึ่งเป็นแบบที่จะจางไป และอีกอย่างหนึ่งเป็นแบบไม่จาง

ตัวอย่างการฉายรังสีอัญมณี

รูปซ้าย โทแพซไม่ฉายรังสี  

รูปขวา โทแพซฉายรังสีนิวตรอน

 

รูปซ้าย aquamarine ไม่ฉายรังสี

รูปขวา aquamarine ฉายรังสีนิวตรอน

การเกิดสีในอัญมณี

๏   สารเจือปน (Impurity)

ธาตุที่เป็น  Impurities  :  ไททาเนียม (Ti), วานาเดียม (V),  โครเมียม (Cr), เหล็ก (Fe), แมงกานีส (Mn), โคบอลต์ (Co), นิกเกิล(Ni), ทองแดง (Cu)

๏  ศูนย์กลางสี (Color Center)

๏  การถ่ายเทประจุ (Charge Transfer)